Şamlı xonçalar, gəlinin qırmızı örpəyi, ovuca qoyulan xına və gecənin şən hissəsi. Xına gecəsinin adi axışı, kim nə gətirir, musiqi, süfrə və hazırlıq siyahısı.
Xına gecəsi toydan əvvəlki ən isti axşamdır. Toyda gəlin yüzlərlə qonağın qarşısındadır, xınada isə ən yaxınları ilədir: anası, bacıları, rəfiqələri, iki ailənin qadınları. Xına gecəsinin necə keçirildiyini ilk dəfə təşkil edənlər çox vaxt bilmir: nə vaxt nə olur, xonçanı kim gətirir, xınanı kim yaxır, hansı musiqi çalınır. Aşağıda gecənin adi axışını, adətləri və praktik hazırlığı yazdıq.
Bir qeyd: xına adətləri bölgədən bölgəyə və ailədən ailəyə xeyli dəyişir. Bir yerdə xınanı bəyin bacısı yaxır, başqa yerdə ailənin yaşlı qadını. Aşağıdakılar ən çox rast gəlinən variantlardır. Ailənizdə başqa cür edilirsə, doğrusu sizin adətinizdir.
Kim ev sahibidir, kim nə gətirir
Ənənəvi olaraq xına gecəsi qız evində keçir və qonaqları qız evi qarşılayır. Oğlan evi isə xınanı gətirir: xonçalarda xına, şirniyyat, şamlar və gəlin üçün hədiyyə. Yəni gecənin ev sahibi bir tərəf, əsas anın sahibi isə digər tərəfdir.
Bu gün xına çox vaxt restoranda və ya kiçik zalda keçirilir və xərc məsələsi ailədən ailəyə dəyişir. Bir çox ailədə xınanı yenə qız evi edir. Bəzi ailələr xərci bölür, bəzilərində isə oğlan evi öz üzərinə götürür. Bunu toydan çox əvvəl, söz kəsmə zamanı və ya ondan sonra açıq danışmaq ən rahatıdır.
Gecənin adi axışı
- 01Qonaqların gəlişi. Çay, şirniyyat, yüngül musiqi. Qonaqlar yerləşir, gəlin hələ görünmür.
- 02Gəlinin girişi. Gəlin qırmızı geyimdə, başında qırmızı örpək və ya duvaqla, yanında bacısı, rəfiqələri və ya yengəsi ilə zala girir və ona ayrılmış yerdə oturur.
- 03Oğlan evinin gəlişi. Bəy tərəfin qadınları şamları yanan xonçalarla gəlir. Bu an üçün işıqlar azaldılır, zalda yalnız şamların işığı qalır.
- 04Xına yaxma anı. Xına xonçası gəlinin qarşısına qoyulur, ailənin seçdiyi qadın gəlinin ovucuna xına qoyur. Gecənin ən kövrək anı budur.
- 05Rəqs və musiqi. Kövrək hissədən sonra gecə şənlənir: oyun havaları, rəqs, rəfiqələrin sürprizləri.
- 06Süfrə və tort. Evdə çay süfrəsi, restoranda şam yeməyi. Bəzi ailələr tort da kəsir.
- 07Vidalaşma. Gəlin ertəsi gün toya hazırlaşmalıdır, ona görə xına çox gec bitmir.
Xonça və şamlar
Xına xonçası gecənin mərkəzidir. Ortada xına qabı olur, ətrafında şamlar, şirniyyat, qırmızı lent və güllər düzülür. Xonçaların sayı və tərkibi ailədən ailəyə dəyişir: birində bir xonça olur, başqasında xına, şirniyyat və hədiyyə üçün ayrı-ayrı xonçalar gəlir.
Şamlar ən çox şəkil çəkilən detaldır, amma ən çox risk yaradan da odur. Gəlinin örpəyi, qonaqların saçı və nazik parçalar şamlara yaxın olur. Xonçanı daşıyanlar tələsməsin, şamlar isə xonçada möhkəm dayansın. Restoranda keçirilirsə, açıq alovdan istifadəni əvvəlcədən zalla razılaşdırın.
Gəlinin qırmızı örpəyi
Xına gecəsində gəlin çox vaxt qırmızı və ya tünd qırmızı geyinir, başına qırmızı örpək və ya duvaq salınır. Xalq inancında qırmızı rəng qoruyucu sayılır və toy adətlərində tez-tez qarşımıza çıxır. Bəzi ailələrdə örpək gəlinin üzünü örtür və xına anından sonra qaldırılır. Son illərdə bəzi gəlinlər Türkiyə xına gecələrindən gəlmiş üslubda tikmə paltar da seçir.
Xına yaxmaq: necə edilir
Xınanı adətən bəyin bacısı və ya ailənin hörmətli, yaşlı qadını yaxır. Gəlinin ovucuna xına qoyulur, bəzi ailələrdə barmaq uclarına və ayağına da. Bəzi ailələrdə gəlin ovucunu dərhal açmır: oğlan evinin qadınları ovuca qızıl və ya pul qoyandan sonra açır. Sonra əl parça ilə bağlanır ki, xına tökülməsin və rəngi tutsun. Gəlin üçün qızıl hədiyyələrin su ilə dolu kasaya salınması kimi başqa adətlərdən toy adətləri yazımızda danışmışıq.
Gəlindən sonra növbə qonaqlara çatır. Bir çox yerdə subay qızlar gəlinin xınasından barmaqlarına yaxır ki, bəxtləri tez açılsın. Bəzi ailələrdə bəyin kiçik barmağına da xına qoyulur, xüsusən bəy də gecədə iştirak edəndə.
Praktik məsləhətlər
- Təbii xına seçin. «Qara xına» adı ilə satılan bəzi qarışıqlarda dəriyə ciddi allergik reaksiya verən kimyəvi boya olur.
- Gecədən bir neçə gün əvvəl kiçik dəri sınağı edin, xüsusən həssas dərisi olanlar.
- Xınanı əvvəlcədən hazırlayın. Təbii xına pastası rəng verməsi üçün bir neçə saat dincə qoyulmalıdır.
- Rəng dərhal tünd olmur: xına əldə nə qədər çox qalsa, rəng o qədər tünd olur, tam rəngini isə adətən ertəsi gün alır.
- Toy şəkillərini düşünün. Gəlinin əlləri toy günü kadrlardadır. Tam tünd ovuc istəmirsinizsə, xınanı yalnız ovucun ortasına kiçik dairə şəklində qoyun.
Musiqi: xına mahnıları və rəqs
Köhnə xına gecələrində musiqini qadınların özü edirdi: qavalla, əl çalaraq, bayatılar və gəlinə həsr olunmuş xalq mahnıları ilə. Hər bölgənin öz xına mahnıları var, ona görə ən yaxşı mənbə ailənin yaşlı qadınlarıdır. Onlardan bir-iki mahnını gecədə oxumağı xahiş etmək həm gözəl, həm də unudulmaz an olur.
Bu gün musiqini çox vaxt kiçik ansambl və ya DJ aparır. Onlara siyahını üç hissəyə bölüb verin:
- Giriş: gəlinin zala girişi üçün yavaş, lirik bir mahnı.
- Xına anı: kövrək, sakit musiqi. Bu anda gəlinin və anasının kövrəlməsi təbiidir, çünki xına gəlinin ata evindəki son gecələrindən biridir.
- Şən hissə: Tərəkəmə, Yallı kimi oyun havaları və gəlinin rəfiqələrinin sevdiyi müasir mahnılar.
Türkiyə üslubunda keçən xınalarda oradan gəlmiş xına mahnıları da səslənir. Hansını seçəcəyinizi ailənin zövqünə görə qərarlaşdırın və musiqiçilərə bir həftə əvvəl göndərin.
Süfrə
Evdə keçən xınada süfrə adətən çay ətrafında qurulur: şəkərbura, paxlava, qoğal, meyvə, bəzi ailələrdə plov. Restoranda isə şam yeməyi və ya bufet olur. Xına toydan qısa olduğu üçün süfrəni ağırlaşdırmaq lazım deyil: qonaqlar daha çox söhbət və rəqs üçün gəlir.
Bu gün xına necə dəyişib
- Qarışıq xına: bəy və dostları da gəlir, gecənin bir hissəsi birgə keçir.
- Xına ilə paltarbiçdi bəzi ailələrdə bir axşama birləşir.
- Geyim kodu: qonaqların eyni rəngdə geyinməsi geniş yayılıb.
- Naxışlı xına: bəzi gəlinlər ovucu tam boyamaq əvəzinə xına ustası dəvət edib incə naxış çəkdirir.
- Kiçik xına payı: bəzi xınalarda qonaqlara çıxışda kiçik xına və ya şirniyyat bağlaması verilir.
Hazırlıq siyahısı
- 01Tarix: çox vaxt toydan bir və ya iki gün əvvəl. Gəlinin dincəlməsi üçün iki gün əvvəl daha rahatdır.
- 02Məkan: ev, kiçik zal və ya restoran. Şam və rəqs üçün yer olsun.
- 03Xına: təbii, sınaqdan keçmiş, əvvəlcədən hazırlanmış.
- 04Xonçalar və şamlar: kim hazırlayır, kim gətirir, kim daşıyır.
- 05Gəlinin geyimi və qırmızı örpəyi.
- 06Musiqi siyahısı: giriş, xına anı, şən hissə.
- 07Fotoqraf: şamlı giriş və xına anı gecənin ən gözəl kadrlarıdır.
- 08Dəvət: toydan 1 ilə 2 həftə əvvəl, çox vaxt toy dəvəti ilə birlikdə.
Dəvət hissəsini rəqəmsal dəvətnamə ilə həll etmək ən tez yoldur. Xına gecəsi şablonları link kimi gedir və istənilən telefonda proqram yükləmədən açılır. Hər qonaq öz adını görür, xəritə düyməsi ünvanı Google Maps və ya Waze-də açır, tarix bir toxunuşla təqvimə düşür. Qonaqlar «gələcəyəm» və ya «gələ bilməyəcəyəm» deyə cavab verir, siz də restorana dəqiq rəqəm verirsiniz. Mətn, kimlərin dəvət olunduğu və göndərmə vaxtı haqqında xına gecəsi dəvətnaməsi yazımızda ətraflı yazmışıq.
Xına gecəsi üçün hazır dizaynları görmək istəyirsinizsə, xına şablonlarına baxın.
Qısa cavablar
Xına gecəsində nə edilir?
Qonaqlar toplanır, gəlin qırmızı örpəklə zala girir, oğlan evi şamlı xonçalarla gəlir və gəlinin ovucuna xına qoyulur. Sonra rəqs, musiqi və süfrə gəlir. Detallar ailəyə və bölgəyə görə dəyişir.
Gəlinə xınanı kim yaxır?
Çox vaxt bəyin bacısı və ya ailənin hörmətli yaşlı qadını. Bəzi ailələrdə bu işi gəlinin anası və ya yaxın qohumu görür.
Xına gecəsinin xərcini kim çəkir?
Ənənəvi olaraq xına qız evində keçir və qonaqları qız evi qarşılayır, xınanı və xonçaları isə oğlan evi gətirir. Bu gün bəzi ailələr xərci bölür. Bunu əvvəlcədən açıq danışmaq ən yaxşısıdır.
Dəvətnaməniz bir link olsun
Hazır şablonu seçin, adlarınızı yazın və canlı demoda dərhal yoxlayın.
Şablonlara baxDigər yazılar
Rəqəmsal dəvətnamə nədir və necə işləyir
Rəqəmsal dəvətnamə qonağın telefonunda açılan linkdir: onu adı ilə salamlayır, yolu göstərir və cavabını toplayır. İçində nə olur, qonaq onu necə açır və kağız hansı hallarda hələ lazımdır.
WhatsApp ilə dəvətnamə necə göndərilir: hazır mətnlər və qaydalar
Dəvətnamə linkini kimə şəxsən, kimə qrupla göndərmək, link altındakı kartın niyə çıxdığı və kopyalayıb göndərə biləcəyiniz səkkiz hazır mətn.